مشکلات دندان مصنوعی؛ علت، راهکار و روش پیشگیری از عوارض رایج
دندان مصنوعی می تواند جایگزین مناسبی برای دندان های از دست رفته باشد و به بهبود ظاهر لبخند، توانایی جویدن و صحبت کردن کمک کند.
با این حال، استفاده از پروتز دندان همیشه بدون مشکل نیست.
به خصوص در روزها و هفته های اول، ممکن است فرد با مشکلاتی مانند درد و حساسیت لثه، ایجاد زخم، احساس فشار، لق شدن دندان مصنوعی، افزایش بزاق، اختلال در تکلم یا دشواری هنگام جویدن مواجه شود.
بخشی از این مشکلات طبیعی و موقتی هستند و با عادت کردن دهان به پروتز کاهش پیدا می‌کنند؛
اما برخی عوارض ممکن است به دلیل نامناسب بودن اندازه و شکل دندان مصنوعی، تغییرات بافت لثه و استخوان فک، فرسودگی پروتز یا رعایت نکردن اصول بهداشت دهان ایجاد شوند.
نکته مهم این است که هر ناراحتی هنگام استفاده از دندان مصنوعی را نباید طبیعی تلقی کرد.
درد شدید، زخم های مکرر، لق شدن قابل توجه پروتز، التهاب لثه یا شکستگی دندان مصنوعی می تواند نشانه وجود یک مشکل نیازمند بررسی باشد.
در این راهنما، مهم‌ترین مشکلات دندان مصنوعی، علت ایجاد آن‌ها، روش‌های برطرف کردن عوارض و راهکارهای پیشگیری را بررسی می‌کنیم.
مشکلات دندان مصنوعی چیست؟
منظور از مشکلات دندان مصنوعی، مجموعه ای از علائم و عوارضی است که ممکن است در اثر استفاده از پروتز های متحرک یا سایر انواع دندان مصنوعی ایجاد شوند.
شدت و نوع این مشکلات به عواملی مانند نوع پروتز، میزان تطابق آن با لثه، وضعیت استخوان فک، شرایط بافت های دهان، کیفیت ساخت پروتز و نحوه مراقبت از آن بستگی دارد.
در بعضی افراد، مشکلات دندان مصنوعی بلافاصله پس از قرار دادن پروتز ظاهر می‌شوند.
برای مثال، ممکن است لثه در نقاط خاصی تحت فشار قرار بگیرد یا فرد هنگام صحبت کردن احساس کند دندان مصنوعی حرکت میکند. این علائم معمولاً در دوره سازگاری بیشتر دیده می‌شوند.
از طرف دیگر، بعضی مشکلات ممکن است ماه ها یا حتی سال ها پس از ساخت پروتز ایجاد شوند.
علت این موضوع می تواند تغییر شکل لثه و استخوان فک، کاهش حجم بافت های نگهدارنده، فرسودگی دندان مصنوعی یا تغییر شرایط دندان های باقی‌مانده باشد.
آیا مشکلات دندان مصنوعی طبیعی هستند؟
برخی ناراحتی‌ها در روزهای ابتدایی طبیعی هستند. دهان باید به حضور یک جسم جدید عادت کند و عضلات زبان، گونه و فک نیز باید نحوه کار کردن با پروتز را یاد بگیرند.
با این حال، درد شدید یا مداوم، زخم‌های عمیق، خونریزی، التهاب قابل توجه و لق شدن شدید دندان مصنوعی نباید صرفاً به عنوان دوره سازگاری نادیده گرفته شوند.
در چنین شرایطی، ممکن است پروتز نیاز به تنظیم، اصلاح یا حتی تعویض داشته باشد.
مشکلات بعد از گذاشتن دندان مصنوعی
شروع استفاده از دندان مصنوعی ممکن است برای دهان و عضلات صورت به زمان نیاز داشته باشد.
در روزهای اول، لثه، زبان و عضلات فک هنوز به شکل و حجم پروتز عادت نکرده‌اند.
به همین دلیل، برخی مشکلات موقت ایجاد می‌شوند.
درد و حساسیت لثه
یکی از شایع ترین مشکلات دندان مصنوعی در روز های ابتدایی، احساس درد یا فشار در قسمت هایی از لثه است.
اگر پروتز در یک نقطه فشار بیشتری وارد کند، ممکن است همان ناحیه دچار قرمزی، التهاب یا زخم شود.
مقدار کمی حساسیت در ابتدای استفاده می تواند بخشی از روند سازگاری باشد؛ اما درد شدید یا دردی که بعد از چند روز کاهش پیدا نمی‌کند، نیاز به بررسی دارد.
گاهی یک نقطه کوچک از سطح داخلی پروتز فشار زیادی به لثه وارد میکند و با یک اصلاح ساده توسط دندانپزشک مشکل برطرف میشود.
افزایش بزاق
برخی افراد پس از قرار دادن دندان مصنوعی جدید، افزایش بزاق را تجربه می‌کنند. وجود یک جسم جدید در دهان میتواند غدد بزاقی را تحریک کند و باعث شود فرد احساس کند بزاق بیشتری تولید میشود.
این مشکل معمولاً موقتی است و با عادت کردن دهان به پروتز کاهش پیدا میکند.
نوشیدن آب به مقدار مناسب و فرصت دادن به دهان برای سازگاری میتواند به کنترل این وضعیت کمک کند.
مشکل در صحبت کردن
تغییر فضای داخل دهان ممکن است در روزهای اول روی نحوه تلفظ بعضی صداها تأثیر بگذارد.
بعضی افراد هنگام صحبت کردن احساس می‌کنند زبان به دندان مصنوعی برخورد میکند یا برخی کلمات را مانند قبل نمی‌توانند تلفظ کنند.
تمرین صحبت کردن با صدای بلند، خواندن متن و تکرار کلماتی که تلفظ آن ها دشوار است، می تواند به سازگاری کمک کند.
اگر اختلال تکلم شدید باشد یا پس از گذشت دوره سازگاری ادامه پیدا کند، تناسب و طراحی پروتز باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
دشواری در جویدن غذا
جویدن با دندان مصنوعی جدید ممکن است در ابتدا دشوار باشد.
فرد باید به نحوه قرار گرفتن فک‌ها و توزیع فشار هنگام جویدن عادت کند.
در روز های اول بهتر است غذا به قطعات کوچک تقسیم شود و غذاهای نسبتاً نرم انتخاب شوند.
همچنین جویدن با هر دو طرف فک میتواند به توزیع متعادل فشار کمک کند.
احساس جسم خارجی در دهان
دندان مصنوعی، حتی اگر به درستی ساخته شده باشد، در روزهای اول ممکن است بزرگ یا غیر طبیعی به نظر برسد.
فرد ممکن است احساس کند پروتز فضای زیادی از دهان را اشغال کرده است.
این احساس معمولاً با افزایش مدت استفاده کاهش پیدا میکند.
با این حال، اگر پروتز بیش از حد ضخیم باشد یا طراحی نامناسبی داشته باشد، ممکن است ناراحتی ادامه پیدا کند.
رایج ترین مشکلات دندان مصنوعی
مشکلات دندان مصنوعی می توانند از ناراحتی های خفیف تا عوارضی که نیاز به اصلاح پروتز دارند متفاوت باشند.
زخم شدن لثه
اگر سطح داخلی یا لبه پروتز با فشار نامناسب روی لثه قرار بگیرد، زخم ایجاد میشود.
این زخم معمولاً در محل مشخصی دیده می شود و هنگام گذاشتن پروتز یا جویدن غذا درد بیشتری دارد.
اگر دندان مصنوعی لثه ام را زخم میکند، نباید پروتز را با ابزار خانگی تراش داد.
بهتر است دندانپزشک محل زخم و سطح داخلی پروتز را بررسی کند.
لق شدن دندان مصنوعی
لق شدن دندان مصنوعی یکی از مشکلات شایع، به خصوص در پروتزهای متحرک است.
پروتز ممکن است هنگام صحبت کردن، خندیدن یا غذا خوردن حرکت کند.
علت لق شدن می تواند نامناسب بودن تطابق پروتز، تغییر شکل لثه و استخوان فک یا طراحی نامناسب باشد.
اگر دندان مصنوعی لق میشود چکار کنیم؟
اولین اقدام، مراجعه برای بررسی علت است. استفاده خودسرانه و مداوم از چسب دندان مصنوعی بدون اصلاح علت اصلی، راه‌حل مناسبی برای لق شدن شدید پروتز نیست.
بوی بد دهان
تمیز نکردن دندان مصنوعی میتواند باعث تجمع پلاک، بقایای غذا و باکتری‌ها شود.
این وضعیت ممکن است باعث ایجاد بوی بد دهان شود.
علاوه بر خود پروتز، زبان، لثه و بافت های داخل دهان نیز باید تمیز شوند.
التهاب لثه
قرارگیری طولانی مدت پروتز آلوده، تجمع پلاک یا فشار نامناسب می تواند باعث تحریک و التهاب بافت های دهان شود.
قرمزی، تورم، حساسیت یا خونریزی لثه باید جدی گرفته شود؛ به خصوص اگر با تمیز کردن و مراقبت مناسب برطرف نشود.
تجمع غذا زیر پروتز
در برخی پروتزهای متحرک ممکن است هنگام غذا خوردن ذرات غذا زیر یا اطراف پروتز جمع شوند.
این مشکل میتواند باعث ناراحتی، بوی بد و تحریک لثه شود.
در صورت تکرار این مشکل، فیت و تطابق پروتز باید بررسی شود.
خشکی دهان
خشکی دهان ممکن است باعث کاهش راحتی استفاده از پروتز شود.
بزاق به حفظ رطوبت بافتهای دهان و ایجاد شرایط مناسب برای عملکرد پروتز کمک میکند.
مصرف آب کافی و بررسی علت خشکی دهان می تواند مفید باشد.
شکستگی دندان مصنوعی
شکستن پروتز می تواند در اثر افتادن از ارتفاع، وارد شدن فشار زیاد، فرسودگی مواد یا تغییرات ساختاری پروتز اتفاق بیفتد.
اگر دندان مصنوعی شکست، نباید تلاش کرد آن را با چسب های خانگی تعمیر کرد.
ترمیم غیراصولی ممکن است شکل پروتز را تغییر دهد و باعث فشار روی لثه یا اختلال در تماس دندان ها شود.
تغییر رنگ یا ظاهر پروتز
با گذشت زمان ممکن است دندان مصنوعی به دلیل مصرف بعضی مواد غذایی و نوشیدنی ها یا رعایت نکردن بهداشت، دچار تغییر رنگ شود.
تمیز کردن منظم پروتز و رعایت دستورالعمل‌های دندانپزشک میتواند به حفظ ظاهر آن کمک کند.
کاهش گیر پروتز در طول زمان
حتی یک دندان مصنوعی که در ابتدا کاملاً مناسب بوده است، ممکن است بعد از چند سال دیگر مانند گذشته ثابت نباشد.
علت مهم این اتفاق، تغییر تدریجی شکل لثه و تحلیل استخوان فک پس از از دست رفتن دندان هاست.
در این شرایط ممکن است پروتز به اصلاح، ریلاین یا تعویض نیاز داشته باشد.
علت مشکلات دندان مصنوعی
مشکلات دندان مصنوعی همیشه یک علت ندارند و ممکن است چند عامل به صورت هم زمان باعث ایجاد ناراحتی شوند.
اندازه یا شکل نامناسب پروتز
اگر پروتز بر اساس قالب گیری و اندازه‌گیری دقیق ساخته نشده باشد، ممکن است در قسمت هایی فشار ایجاد کند یا ثبات کافی نداشته باشد.
تغییرات لثه و استخوان فک
پس از از دست رفتن دندان، استخوان فک در محل دندان از دست رفته به مرور دچار تغییر و تحلیل میشود.
این تغییر می تواند باعث شود پروتزی که در ابتدا کاملاً فیت بوده، با گذشت زمان لق شود.
فرسودگی پروتز
دندان مصنوعی نیز مانند سایر وسایل مصرفی دائمی نیست. دندان‌ها و پایه پروتز ممکن است در اثر استفاده طولانی‌مدت فرسوده شوند.
رعایت نکردن بهداشت
باقی ماندن پلاک و مواد غذایی روی پروتز می تواند زمینه ساز بوی بد، التهاب و تحریک بافتهای دهان شود.
استفاده نادرست
خوابیدن طولانی مدت با پروتز، تمیز نکردن آن، استفاده از آب بسیار داغ یا وارد کردن فشار بیش از حد میتواند به پروتز و بافتهای دهان آسیب برساند.
جویدن غذاهای بسیار سخت
مواد غذایی بسیار سفت می‌توانند فشار زیادی به دندان مصنوعی وارد کنند و احتمال ترک یا شکستگی را افزایش دهند.
ضربه و افتادن پروتز
افتادن دندان مصنوعی روی زمین یا سطح سخت یکی از دلایل رایج شکستگی آن است.
ساخت پروتز بدون بررسی دقیق شرایط دهان
کیفیت ساخت اهمیت زیادی دارد، اما حتی یک پروتز با مواد باکیفیت نیز اگر متناسب با شرایط دهان فرد طراحی نشده باشد، ممکن است باعث ناراحتی شود.
چگونه مشکلات دندان مصنوعی را برطرف کنیم؟
راهکار مناسب به نوع مشکل بستگی دارد. مهم‌ترین نکته این است که فرد نباید برای اصلاح پروتز به صورت خودسرانه آن را تراش دهد، خم کند یا با چسب تعمیر کند.
برای درد و زخم لثه چه کنیم؟
اگر درد خفیف است، می توان طبق دستور دندانپزشک مدت استفاده از پروتز را مدیریت کرد و وضعیت لثه را بررسی کرد.
اما اگر زخم ایجاد شده یا درد شدید است، مراجعه به دندانپزشک ضروری است.
دندانپزشک میتواند نقاط فشار را پیدا کرده و پروتز را به شکل کنترل شده اصلاح کند.
اگر دندان مصنوعی لق میشود چکار کنیم؟
ابتدا باید مشخص شود که علت لق شدن چیست.
اگر پروتز به دلیل تغییرات لثه و استخوان فک دیگر تطابق مناسبی ندارد، ممکن است اصلاح یا ریلاین پروتز لازم باشد.
در بعضی موارد نیز پروتز قدیمی دیگر قابلیت اصلاح مناسبی ندارد و ساخت پروتز جدید توصیه میشود.
آیا استفاده از چسب دندان مصنوعی مشکل را حل میکند؟
چسب دندان مصنوعی می تواند در برخی افراد و شرایط به افزایش گیر پروتز کمک کند، اما نباید جایگزین پروتز مناسب و تنظیم صحیح آن شود.
اگر پروتز به شکل واضحی لق است، ابتدا باید علت مشخص شود.
اگر دندان مصنوعی شکست چکار کنیم؟
اگر پروتز ترک خورده یا شکسته است، قطعات آن را نگه دارید و برای بررسی به دندانپزشک یا لابراتوار مراجعه کنید.
دندان مصنوعی شکسته را با چسب قطرهای، چسب حرارتی، چسب صنعتی یا مواد خانگی نچسبانید.
این مواد می توانند به پروتز آسیب بزنند و در صورت استفاده داخل دهان، مشکلات دیگری ایجاد کنند.
حتی اگر شکستگی کوچک به نظر برسد، بهتر است پروتز قبل از استفاده مجدد بررسی شود.
آیا می توان دندان مصنوعی شکسته را تعمیر کرد؟
در بسیاری از موارد، بسته به نوع شکستگی و وضعیت پروتز، امکان تعمیر وجود دارد. اما همیشه تعمیر بهترین گزینه نیست.
اگر پروتز قدیمی، فرسوده یا از نظر فیت نامناسب باشد، ممکن است ساخت پروتز جدید نتیجه بهتری داشته باشد.
چه زمانی برای مشکلات دندان مصنوعی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
بعضی مشکلات با گذشت زمان برطرف می شوند؛ اما در شرایط زیر بهتر است معاینه دندانپزشکی انجام شود:
- درد شدید یا مداوم
- زخم های تکرارشونده لثه
- خونریزی یا التهاب قابل توجه
- لق شدن شدید پروتز
- خارج شدن پروتز هنگام صحبت یا غذا خوردن
- شکستگی یا ترک خوردن پروتز
- ایجاد تغییر ناگهانی در نحوه قرار گرفتن دندان مصنوعی
- بوی بد مداوم با وجود رعایت بهداشت
- دشواری شدید در جویدن
- ایجاد نقاط فشار دردناک
- ادامه داشتن اختلال تکلم پس از دوره سازگاری
- تغییر واضح شکل یا وضعیت پروتز
اگر دندان مصنوعی باعث ایجاد زخم میشود، صرفاً تحمل کردن درد راه‌حل مناسبی نیست.
اصلاح پروتز در بسیاری از موارد می تواند مشکل را برطرف کند.
همچنین اگر پروتز بعد از چند سال لق شده است، ممکن است این موضوع ناشی از تغییرات طبیعی بافت های زیر پروتز باشد و نیاز به ارزیابی مجدد داشته باشد.
چگونه از بروز مشکلات دندان مصنوعی پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از مشکلات دندان مصنوعی تا حد زیادی به نحوه مراقبت از پروتز و معاینه منظم بستگی دارد.
دندان مصنوعی را هر روز تمیز کنید
بقایای غذا و پلاک باید به صورت منظم از سطح پروتز پاک شوند.
تمیز نکردن پروتز میتواند باعث بوی بد، التهاب و تجمع میکروب‌ها شود.
لثه و زبان را نیز تمیز کنید
مراقبت از دهان فقط به شستن پروتز محدود نمیشود. لثه، زبان و سایر بافتهای دهان نیز باید تمیز نگه داشته شوند.
پروتز را با آب بسیار داغ نشویید
آب داغ میتواند در برخی انواع پروتز باعث تغییر شکل شود. برای شست‌وشوی پروتز از آب مناسب و روش توصیه‌شده توسط دندانپزشک استفاده کنید.
پروتز را با احتیاط جابه‌جا کنید
هنگام خارج کردن یا گذاشتن دندان مصنوعی، از وارد کردن فشار اضافی خودداری کنید.
هنگام خواب طبق دستور دندانپزشک عمل کنید
در بسیاری از موارد توصیه میشود پروتز متحرک در هنگام خواب خارج شود تا بافت های دهان فرصت استراحت داشته باشند. دستور دقیق به نوع پروتز و شرایط فرد بستگی دارد.
غذا را به قطعات کوچک تقسیم کنید
در دوره ابتدایی استفاده، غذاهای نرم‌تر و قطعات کوچک‌تر انتخاب مناسبی هستند. پس از سازگاری می‌توان رژیم غذایی را به تدریج متنوع‌تر کرد.
از جویدن مواد بسیار سخت خودداری کنید
جویدن مواد بسیار سفت می تواند فشار زیادی به پروتز وارد کند و احتمال شکستگی یا ترک خوردن آن را افزایش دهد.
پروتز را در صورت عدم استفاده در محل مناسب قرار دهید
پروتز متحرک زمانی که داخل دهان نیست، باید طبق دستور دندانپزشک در شرایط مناسب نگهداری شود تا خشک یا آسیب‌دیده نشود.
معاینه دوره‌ای را جدی بگیرید
حتی اگر مشکلی احساس نمی‌کنید، معاینه دوره‌ای اهمیت دارد. دندانپزشک می تواند وضعیت لثه، دندان های باقی‌مانده و میزان تطابق پروتز را بررسی کند.
پروتز را خودسرانه اصلاح نکنید
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد برای حل مشکل، بخشی از پروتز را با سوهان یا ابزارهای خانگی تراش می‌دهد.
این کار ممکن است در ابتدا احساس فشار را کاهش دهد، اما می تواند باعث کاهش گیر، تغییر بایت و ایجاد مشکلات جدید شود.