جرم دندان مصنوعی را چگونه تمیز کنیم؟ بهترین روش های از بین بردن جرم دندان مصنوعی
جرم گرفتن دندان مصنوعی یکی از مشکلات رایجی است که بسیاری از افراد پس از مدتی استفاده از پروتز دندانی با آن مواجه می شوند.
تجمع پلاک، باقی مانده مواد غذایی و رسوبات معدنی می تواند باعث تغییر رنگ، ایجاد بوی نامطبوع و کاهش بهداشت دندان مصنوعی شود.
در صورت بی‌توجهی به این موضوع، احتمال التهاب لثه و عفونت‌های دهانی نیز افزایش پیدا می‌کند.
اما جرم دندان مصنوعی را چگونه تمیز کنیم و آیا امکان از بین بردن جرمهای قدیمی در خانه وجود دارد؟
برای تمیز کردن دندان مصنوعی می توان از برس مخصوص، محلول های شستشوی پروتز و قرص های پاک کننده دندان مصنوعی استفاده کرد.
البته باید تفاوت بین پلاک نرم و جرم سخت شده را در نظر گرفت؛ زیرا رسوبات سخت و قدیمی ممکن است با روش های خانگی پاک نشوند و به جرم گیری حرفه ای نیاز داشته باشند.
در ادامه، روش‌های صحیح تمیز کردن دندان مصنوعی، مواد مناسب برای شستشو و اشتباهاتی که ممکن است به پروتز آسیب برسانند را بررسی می‌کنیم.
علت جرم گرفتن دندان مصنوعی چیست؟
دندان مصنوعی نیز مانند دندان طبیعی در معرض تجمع پلاک میکروبی، مواد غذایی و تغییر رنگ قرار دارد. اگر سطح پروتز به صورت روزانه تمیز نشود، به‌مرور لایه‌ای از پلاک روی آن تشکیل می شود که ممکن است با رسوب مواد معدنی بزاق سخت شود.
مهم ترین دلایل جرم گرفتن دندان مصنوعی عبارت‌اند از:
- تمیز نکردن روزانه پروتز: باقی ماندن مواد غذایی و پلاک روی دندان مصنوعی باعث افزایش رسوبات می شود.
- مصرف زیاد چای و قهوه: رنگ‌دانه‌های این نوشیدنی‌ها می‌توانند باعث ایجاد لکههای زرد یا قهوه‌ای شوند.
- استعمال دخانیات: مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی احتمال تغییر رنگ و تجمع لکه روی پروتز را افزایش می‌دهد.
- استفاده از شوینده نامناسب: مواد ساینده ممکن است سطح پروتز را خراش دهند و تمیز کردن آن را در آینده دشوارتر کنند.
- رسوبات معدنی بزاق: مواد معدنی موجود در بزاق می‌توانند در تشکیل جرم سخت روی دندان مصنوعی نقش داشته باشند.
- بنابراین، تمیز کردن منظم دندان مصنوعی فقط برای حفظ زیبایی آن نیست، بلکه به سلامت بافت‌های دهان نیز کمک می‌کند.
جرم دندان مصنوعی را چگونه تمیز کنیم؟
برای از بین بردن جرم دندان مصنوعی ابتدا باید مشخص شود که رسوبات موجود روی آن از نوع پلاک نرم، لکههای سطحی یا جرم سخت و قدیمی هستند. پلاک نرم معمولاً با تمیز کردن اصولی روزانه برطرف می‌شود، اما رسوبات سخت ممکن است به خدمات دندانپزشکی نیاز داشته باشند.
۱. استفاده از مسواک مخصوص دندان مصنوعی
یکی از ساده ترین روش های تمیز کردن دندان مصنوعی، استفاده از برس مخصوص پروتز یا مسواک نرم است.
برای انجام این کار:
- دندان مصنوعی متحرک را با احتیاط از دهان خارج کنید.
- آن را زیر آب خنک یا ولرم بشویید.
- مقدار مناسبی پاککننده غیرساینده مخصوص پروتز روی برس قرار دهید.
- تمام سطوح دندان مصنوعی، به‌ویژه قسمت‌های در تماس با لثه را به‌آرامی تمیز کنید.
- پروتز را کاملاً آبکشی کنید.
- بهتر است این کار را روی یک حوله یا ظرف پر از آب انجام دهید تا در صورت افتادن دندان مصنوعی، احتمال شکستگی کاهش پیدا کند.
نکته: استفاده از خمیردندان معمولی، به ویژه انواع سفید کننده و ساینده، برای بسیاری از پروتز های متحرک مناسب نیست و می تواند سطح آن ها را خراش دهد.
۲. استفاده از قرص جرمگیر دندان مصنوعی
قرص های پاککننده مخصوص دندان مصنوعی از محصولات کاربردی برای کاهش پلاک، لکه های سطحی و آلودگی های میکروبی هستند.
برای استفاده از این محصولات، قرص را مطابق دستورالعمل شرکت سازنده در مقدار مشخصی آب حل کنید و دندان مصنوعی را برای مدت توصیه‌شده در محلول قرار دهید.
پس از پایان زمان شستشو، پروتز را خارج کرده و با آب تمیز به خوبی بشویید.
توجه داشته باشید که محلول های مخصوص تمیز کردن پروتز باید خارج از دهان استفاده شوند و نباید آن ها را به عنوان دهانشویه مصرف کرد.
۳. شستشوی دندان مصنوعی با محلول مخصوص پروتز
محلول های پاک کننده دندان مصنوعی به کاهش تجمع پلاک و برخی آلودگی‌های میکروبی کمک می‌کنند.
این محلول ها برای استفاده روی پروتز طراحی شده اند و با دهانشویه های معمولی تفاوت دارند.
اگر از دندان مصنوعی پارسیل دارای بخش فلزی یا پروتز دارای آستر نرم استفاده می کنید، پیش از انتخاب محلول باید از سازگاری آن با جنس پروتز مطمئن شوید.
۴. تمیز کردن دندان مصنوعی بعد از غذا
یکی از بهترین روش‌های جلوگیری از تجمع جرم، شستشوی دندان مصنوعی بعد از وعده‌های غذایی است.
ذرات غذا ممکن است در اطراف دندان‌های مصنوعی و قسمت های داخلی پروتز باقی بمانند و به تشکیل پلاک و بوی نامطبوع کمک کنند.
پس از غذا، در صورت امکان پروتز متحرک را خارج کرده و با آب خنک بشویید. این کار جایگزین تمیز کردن کامل روزانه نیست، اما به کاهش تجمع آلودگی کمک می‌کند.
۵. استفاده از شوینده غیرساینده
برای تمیز کردن روزانه دندان مصنوعی می توان از محصولات شوینده‌ای استفاده کرد که مخصوص پروتز طراحی شده‌اند.
پاککننده مناسب باید بتواند پلاک و آلودگی ها را بدون ایجاد خراش روی سطح پروتز کاهش دهد.
در برخی دستورالعمل های مراقبتی، استفاده از صابون مایع ملایم نیز برای پروتزهای متحرک توصیه شده است؛ با این حال بهتر است نوع شوینده با توجه به جنس دندان مصنوعی انتخاب شود.
۶. نگهداری صحیح دندان مصنوعی در طول شب
تمیز کردن دندان مصنوعی تنها به مسواک زدن محدود نمی‌شود. نحوه نگهداری آن نیز اهمیت زیادی دارد.
در بیشتر افراد توصیه می‌شود دندان مصنوعی متحرک هنگام خواب از دهان خارج شود تا بافت لثه استراحت کند.
پس از شستشو، پروتز را مطابق توصیه دندانپزشک و دستور سازنده در آب یا محلول نگهداری مناسب قرار دهید.
استفاده از آب داغ یا جوش میتواند باعث تغییر شکل برخی پروتزها شود.
۷. جرم‌گیری دندان مصنوعی توسط دندانپزشک
اگر جرم دندان مصنوعی قدیمی و سخت شده باشد، احتمال دارد با برس یا محلول های معمولی از بین نرود.
در چنین شرایطی بهتر است برای بررسی و پاکسازی حرفهای به دندانپزشک مراجعه کنید.
دندانپزشک می تواند با توجه به جنس و وضعیت پروتز، روش مناسبی مانند پاکسازی تخصصی یا پالیش را پیشنهاد دهد.
از تراشیدن جرم با اجسام نوک‌تیز یا ابزار فلزی در خانه خودداری کنید؛ زیرا این کار ممکن است باعث خراش، شکستگی یا آسیب به سطح دندان مصنوعی شود.
بهترین روش خانگی برای از بین بردن جرم دندان مصنوعی چیست؟
بسیاری از افراد به دنبال روش‌های خانگی برای تمیز کردن دندان مصنوعی هستند. بااین‌حال همه موادی که برای تمیز کردن دندان‌های طبیعی یا وسایل خانگی استفاده می‌شوند، برای پروتز دندانی مناسب نیستند.
در جدول زیر، روش های رایج را بررسی کرده‌ایم.
| میزان کاربرد و نکات مهم | روش تمیز کردن |
| مناسب برای حذف روزانه پلاک نرم و باقی‌مانده غذا | برس مخصوص پروتز |
| مناسب برای کاهش پلاک و برخی لکه‌ها طبق دستور سازنده | قرص پاککننده دندان مصنوعی |
| کمک به تمیز کردن و کاهش آلودگی میکروبی | محلول مخصوص پروتز |
| استفاده مستقیم یا ساییدن آن بدون توصیه متخصص پیشنهاد نمی‌شود | جوش شیرین |
| خیساندن خودسرانه ممکن است با جنس بعضی پروتزها سازگار نباشد | سرکه سفید |
| استفاده خانگی توصیه نمی‌شود؛ به‌ویژه برای پروتزهای دارای اجزای فلزی | وایتکس |
| نامناسب؛ احتمال تغییر شکل پروتز وجود دارد | آب جوش |
| مناسب برای بررسی و حذف رسوبات سخت و مقاوم | پاکسازی حرفهای |
آیا می توان جرم دندان مصنوعی را با جوش شیرین تمیز کرد؟
جوش شیرین یکی از موادی است که برای تمیز کردن سطوح مختلف استفاده می شود، اما استفاده مستقیم از پودر آن روی دندان مصنوعی ممکن است باعث سایش سطح پروتز شود.
به همین دلیل، بهتر است به جای استفاده خودسرانه از جوش شیرین، از پاک کننده های غیرساینده مخصوص دندان مصنوعی استفاده کنید.
آیا سرکه برای جرم گیری دندان مصنوعی مناسب است؟
سرکه سفید به دلیل خاصیت اسیدی ممکن است روی بعضی رسوبات معدنی اثر داشته باشد؛ اما این موضوع به معنای ایمن بودن آن برای تمام انواع دندان مصنوعی نیست.
استفاده از سرکه، به‌خصوص برای پروتز های دارای قطعات فلزی یا آستر نرم، بدون تأیید دندانپزشک توصیه نمی شود.
اگر جرم دندان مصنوعی سخت و ضخیم شده است، بهترین انتخاب مراجعه به دندانپزشک برای پاکسازی اصولی خواهد بود.
چگونه جرم سیاه و زرد دندان مصنوعی را از بین ببریم؟
زرد یا تیره شدن دندان مصنوعی همیشه به معنای تشکیل جرم سخت نیست. گاهی رنگ دانه های چای، قهوه و دخانیات باعث ایجاد لکه های سطحی می‌شوند.
برای کاهش این لکه ها بهتر است:
- دندان مصنوعی را روزانه با برس مناسب تمیز کنید.
- از قرص یا محلول پاک کننده سازگار با جنس پروتز استفاده کنید.
- پس از مصرف نوشیدنی های رنگی، پروتز را با آب بشویید.
- از خمیردندان سفیدکننده و مواد ساینده خودداری کنید.
- اگر لکه ها با شستشوی معمولی برطرف نشدند، برای بررسی و پالیش احتمالی مراجعه کنید.
دندان های مصنوعی برخلاف دندان های طبیعی مینای دندان ندارند؛ بنابراین روش های سفید کردن دندان طبیعی لزوماً برای آن ها مناسب نیستند.
تفاوت جرم دندان مصنوعی با پلاک و لکه چیست؟
برای انتخاب روش مناسب تمیز کردن، شناخت تفاوت این سه مورد اهمیت دارد.
| روش مناسب | ویژگی | نوع آلودگی |
| برس و شوینده مخصوص | لایه نرم و چسبنده روی پروتز | پلاک میکروبی |
| پاککننده مخصوص و در صورت نیاز پالیش | تغییر رنگ ناشی از غذا، نوشیدنی یا دخانیات | لکه سطحی |
| بررسی و پاکسازی حرفهای | رسوبات معدنی سخت شده | جرم سخت |
بهترین دهانشویه برای دندان مصنوعی چیست؟
یکی از سوالات رایج این است که آیا می توان برای از بین بردن جرم دندان مصنوعی از دهانشویه استفاده کرد؟
باید توجه داشت که دهانشویه معمولی با محلول پاک کننده دندان مصنوعی تفاوت دارد.
دهانشویه‌ها عمدتاً برای مراقبت از محیط دهان، لثه ها و دندان های طبیعی طراحی شده‌اند.
در مقابل، محلول های مخصوص پروتز برای تمیز کردن دندان مصنوعی خارج از دهان استفاده می شوند.
دهانشویه معمولی جایگزین برس زدن و پاکسازی دندان مصنوعی نیست و نمی تواند جرم سخت را از سطح پروتز جدا کند.
اگر دندانپزشک برای مراقبت از لثه‌ها یا کنترل عفونت دهان، دهانشویه مشخصی تجویز کرده است، باید مطابق دستور او مصرف شود.
آیا برای تمیز کردن دندان مصنوعی باید از نخ دندان استفاده کرد؟
پاسخ این سوال به نوع پروتز بستگی دارد.
در دندان مصنوعی کامل متحرک، معمولاً نیازی به استفاده از نخ دندان بین دندان‌های مصنوعی نیست؛ زیرا سطح پروتز بهتر است با برس مخصوص و شوینده مناسب تمیز شود.
در افرادی که دندان مصنوعی پارسیل دارند و تعدادی از دندان‌های طبیعی آن‌ها باقی مانده است، استفاده از نخ دندان یا ابزار تمیزکننده بین‌دندانی برای دندان‌های طبیعی اهمیت دارد.
در مورد پروتزهای ثابت متکی بر ایمپلنت نیز ممکن است استفاده از نخ مخصوص، برس بین‌دندانی یا ابزارهای دیگر ضروری باشد. روش دقیق باید توسط دندانپزشک آموزش داده شود.
برای جلوگیری از جرم گرفتن دندان مصنوعی چه کنیم؟
پیشگیری از تشکیل جرم بسیار ساده‌تر از پاک کردن رسوبات سخت و قدیمی است.
برای کاهش احتمال جرم گرفتن دندان مصنوعی، رعایت نکات زیر توصیه می‌شود:
- دندان مصنوعی را هر روز با برس و شوینده مناسب تمیز کنید.
- پس از غذا، باقی‌مانده مواد غذایی را از روی پروتز بشویید.
- از محلول پاککننده مخصوص و سازگار با جنس پروتز استفاده کنید.
- از نگهداری دندان مصنوعی در آب داغ خودداری کنید.
- دندان مصنوعی را هنگام خواب خارج کنید، مگر اینکه دندانپزشک توصیه دیگری کرده باشد.
- لثه‌ها، زبان و دندان های طبیعی باقی‌مانده را نیز تمیز نگه دارید.
- برای بررسی وضعیت پروتز و بافت دهان به‌صورت منظم به دندانپزشک مراجعه کنید.
آیا جرم دندان مصنوعی باعث بوی بد دهان می‌شود؟
بله، تجمع پلاک و باقی‌مانده مواد غذایی روی دندان مصنوعی میتواند یکی از دلایل بوی بد دهان باشد.
وقتی پروتز به‌خوبی تمیز نشود، باکتری ها و قارچ ها ممکن است روی سطح آن تجمع پیدا کنند. این وضعیت علاوه بر ایجاد بوی نامطبوع، احتمال التهاب بافت های زیر پروتز را نیز افزایش می دهد.
اگر با وجود تمیز کردن منظم دندان مصنوعی همچنان بوی بد دهان دارید، بهتر است از نظر مشکلات لثه، خشکی دهان و عفونت‌های دهانی معاینه شوید.
هر چند وقت یک‌بار باید دندان مصنوعی را تعویض کنیم؟
دندان مصنوعی با مراقبت مناسب ممکن است چندین سال قابل استفاده باشد؛ اما به دلیل تغییر تدریجی شکل لثه‌ها و استخوان فک، گاهی به اصلاح، آسترگذاری مجدد یا تعویض نیاز پیدا می‌کند.
از مهم‌ترین نشانه‌های نیاز به بررسی پروتز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- لق شدن دندان مصنوعی هنگام غذا خوردن یا صحبت کردن
- ایجاد زخم یا درد مداوم روی لثه
- شکستگی یا ترک خوردگی پروتز
- ساییدگی شدید دندان‌های مصنوعی
- تغییر قابل‌توجه در تناسب و قرارگیری پروتز
- لکه‌ها یا رسوباتی که با تمیز کردن حرفهای نیز قابل اصلاح نیستند
بسیاری از پروتزها در حدود ۵ تا ۸ سال نیازمند ارزیابی جدی برای تعویض هستند؛ اما این زمان برای همه افراد یکسان نیست.
همچنین باید توجه داشت که جرم گرفتن دندان مصنوعی به‌تنهایی به معنای ضرورت تعویض آن نیست.
سخن پایانی
اگر این سوال برای شما پیش آمده که جرم دندان مصنوعی را چگونه تمیز کنیم، باید بدانید که بهترین راه، ترکیبی از مراقبت روزانه، استفاده از شوینده‌های مخصوص و مراجعه منظم به دندانپزشک است.
پاک کردن پلاک‌های نرم و لکههای سطحی معمولاً با رعایت بهداشت مناسب امکان پذیر است؛ اما برای از بین بردن جرمهای سخت، نباید از ابزار تیز یا مواد شیمیایی نامناسب استفاده کرد.
در صورتی که دندان مصنوعی شما دچار تجمع جرم، تغییر رنگ، بوی نامطبوع یا مشکلاتی مانند لق شدن و ایجاد زخم شده است، می‌توانید برای بررسی و دریافت مشاوره تخصصی با کلینیک تخصصی دندانپزشکی دکتر ماندانا آیت‌اللهی در ارتباط باشید.
